{"id":474,"date":"2023-07-28T15:45:06","date_gmt":"2023-07-28T15:45:06","guid":{"rendered":"https:\/\/dars-ishlanma.uz\/?p=474"},"modified":"2024-06-25T08:41:39","modified_gmt":"2024-06-25T03:41:39","slug":"avtomatlatirilgan-ish-joylari-haqlda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dars-ishlanma.uz\/ru\/avtomatlatirilgan-ish-joylari-haqlda\/","title":{"rendered":"AVTOMATLASHTIRILGAN ISH JOYLARI HAQLDA"},"content":{"rendered":"

Birinchi mexanik hisoblash mashinaslni yaratgan Blez Paskal bu ajoyib qurilmani otasining hisoblash ishlarini yengillashtirish maqsadida yaratgan edi. Bu bilan Paskal otasining ishini ma\u2019lum darajada mexanizatsiyalashtirgan edi. Demak, Paskal yaratgan mexanik hisoblash mashinasi dastlabki mexanizatsiyalashtirilgan (bugungi tushunchada \u201cavtomatlashtirilgan\u201d) ish joyiga misol bo\u2018la oladi.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Bu \u2014 inson yaratgan birinchi avtomatlashtirilgan ish joyi emas, albatta. Avtomatlashtirilgan ish joylarining tarixi ancha qadimga borib taqaladi.<\/p>\n\n\n\n

Umuman, avtomatlashtirilgan ish joylari<\/strong> deganda, biror mehnat faoliyati samarasini oshirish va shu mehnat faoliyati bilan shug’ullanuvchiga qulayliklar yaratish maqsadida qo\u2018llaniladigan qurilmalar, asbob-uskunalar majmuyi tushuniladi.<\/p>\n\n\n\n

Masalan, kotibaning ish joyi deganda, uning o\u2018z vazifasini bajarishi uchun zarur bolgan vositalar, masalan, kompyuter, chop etish qurilmasi, chop etish uchun qog\u2018oz, stol, stul kabi bir qancha narsalarni tushunamiz. Chop etish qurilmasi hujjatlarni bir vaqtda bir necha nusxada chop etish imkonini beradi va, shuning bilan, kotiba ishini ma\u2019lum darajada avtomatlashtiradi. Bu kabi misollarni (turli mehnat faoliyati bilan mashg\u2018ul bo\u2018lgan mutaxassislarning avtomatlashtirilgan ish joylarini) ko\u2018plab keltirishimiz mumkin.<\/p>\n\n\n\n

Turli stanoklarning yaratilishi ishchilarning mehnatini avtomatlashtirgan bo\u2018lsa, kompyuter bilan boshqariladigan stanok\u00adlarning yaratilishi uni yanada yuqori darajaga ko\u2018tardi.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Zamonaviy avtomatlashtirilgan ish joylari turli kasb egalaridan bevosita jismoniy mehnat qilishini emas<\/strong>, balki ko\u2018proq bu jarayonni boshqarishini<\/strong> talab qiladi.<\/p>\n\n\n\n

Umuman, shaxsiy kompyuterlarning yaratilishi va hayotga tatbiq etilishi ishlab chiqarishning o\u2018zinigina emas, balki uni \u201cboshqarish\u201d bilan bog\u2018liq bo\u2018lgan jarayonlarni avtomatlashtirishga ham keng yo\u2018l ochib berdi.<\/p>\n\n\n\n

Boshqarishning o\u2018ziga xos xususiyatlaridan biri shundaki, uning xomashyosi ham, ishlab chiqarish mahsuloti ham axborotdan iborat.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Odatda boshqaruv jarayonida ishtirok etuvchilar moddiy boyliklar, sanoat yoki qishloq xo’jaligi mahsulotlarini ishlab chiqarishda bevosita qatnashmaydilar.<\/p>\n\n\n\n

Umumiy holda aytganda, boshqarishning asosiy vazifasi kerakli axborotni kerakli joyga, kerakli hajmda, kerakli ko\u2018rinishda yetkazib berishdan iboratdir. Sizga ma\u2019lumki, axborot hajmining ko\u2018pligi ularni qayta ishlashda insondan ko\u2018p vaqtni va mehnatni talab qiladi.<\/p>\n\n\n\n

Lekin, aksariyat hollarda, bu ishlarni qisqa vaqt ichida bajarish zarur bo’ladi. Hozirgi kunda mazkur ishlarni kompyuterlarsiz bajarishni tasavvur qilish qiyin.<\/p>\n\n\n\n

Zamonaviy kompyuterlar asosida yangi informatsion texnologiyalar yaratilmoqdaki, u zamonaviy ish yuritishning qog\u2018ozsiz usuli, elektron pochta, mashina grafikasi, optik disklar orqali ilgari mavjud bo\u2018lgan alohida informatsion texnologiya vositalarini birlashtirish va ularni yuqori moslashuvchanlik xususiyati bilan ta\u2019minlash imkonini beradi.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Zamonaviy kompyuterlar hozirda faqatgina hisoblash vositasi bo’libgina qolmay, boshqarish, nazorat qilish, qaror qabul qilish kabi turli ishlarni bajarishdagi vosita hamdir.<\/p>\n\n\n\n

Kompyuterlar yordamida ish yuritishning samarali va yangi omillaridan biri bo\u2018lib avtomatlashtirilgan ish joylari<\/strong> hisoblanadi.<\/p>\n\n\n\n

Avtomatlashtirilgan ish joyi<\/strong> deganda, faqatgina kompyuter emas, balki uning uchun yaratilgan maxsus uskunaviy dasturlar va turli texnik vositalar yoki qurilmalar majmuyini tushunish kerak. Masalan, kotiba avtomatlashtirilgan ish joyida kompyuter bilan birgalikda printerning bo\u2018lishi ham zarru. Bundan tashqari matn muharrirlaridan hech bo\u2018lmaganda bittasi bo\u2018lishi shart.<\/p>\n\n\n\n

Avtomatlashtirilgan ish joylari alohida olingan bir tashkilotda emas, balki shu tashkilot bilan bog\u2018liq barcha muassasalarda mavjud bo\u2018lsa, uning samaradorligi yanada yuqori bo\u2018ladi.<\/p>\n\n\n\n

Shaxsiy kompyuterlar yordamida mutaxassislarning ish faoliyatini avtomatlashtirishga qaratilgan e\u2019tibor kun sayin ortib bormoqda. Chunki shaxsiy kompyuterlar nisbatan arzon, ish stoliga bemalol joylashadi va foydalanuvchilardan maxsus tayyoigarlikni talab etmaydi. Foydalanuvchi o\u2018z ish stolidagi kompyuterlarning ichki tuzilishi va ishlash tamoyillari bilan tanish bo\u2018lishi shart emas. Yaratilayotgan avtomatlashtirilgan ish joylarida mutaxassisning ishiga doir axborotlar va ko\u2018rsatmalar tushunarli va ixcham ko\u2018rinishda ekranda yoritib boriladi.<\/p>\n\n\n\n

Fovdalanuvchi avtomatlashtirilgan ish joyidan foydalanishi uchun o\u2018z mutaxassisligini mukammal bilishi yetarli. Avtomatlashtirilgan ish joylari, odatda, yuqori malakali dasturchilar tomonidatt yaratilib, foydalanuvchi bu dasturning ishlash texnologiyasi bilan tanishlb chiqishi kifoya. Avtomatlashtirilgan ish joylaridan foydalanlsh, odatda, qiyinchilik keltirib chiqarmaydi. Bunda asosan display ekranida chiqarilgan savollarga klaviatura yordamida javob yozish, axborotni qayta ishlash uchun ekranda ko’rsatilgan bir necha usullardan birini tanlash, natijani qaysi shaklda chiqarishni belgilash kabi ishlar amalga oshiriladi.<\/p>\n\n\n\n

Mazkur amallar foydalanuvchining mutaxassisligi bilan bog\u2018liq bo’lib, aniq va tushunarli shaklda beriladi. Mabodo, zarurat tug\u2018ilgudek bo’lsa, har bir ko\u2018rsatma yoki \u201emenyu\u201c bo\u2018yicha yordamchi axborotni ekranga chiqarish imkoniyati ham mavjud. Bu, odatda, maxsus belgilangan bir klavishni bosish bilan amalga oshiriladi. Yordamchi axborotni ekranga chiqarish hamda shu kabi boshqa amallarni bajarish uchun qaysi klavishlardan foydalanish kerakligi doimiy ravishda ekranda ko\u2018rinib turadi.<\/p>\n\n\n\n

Avtomatlashtirilgan ish joylarini tashkil etish bir tizimlilik, moslanuvchanlik, turg’unlik va samaradorlik xususiyatlariga ega bo\u2019lishi zarur. Bir tizimlilik xususiyatiga ko\u2018ra avtomatlashtirilgan ish joyi yagona tizim sifatida qaralishi lozim. Moslanuvchanlik xususiyati shundan iboratki, uning barcha tizimlari va elementlari kiritilishi mumkin bo\u2018lgan o\u2018zgartirishlarga tez moslasha olish imkoniyatidir. Tashqi va ichki ta\u2019sirlarning natijasidan qat\u2019iy nazar, avtomatlashtirilgan ish joyining o\u2018z asosiy vazifalarini bajara olish hossasi turg\u2018unlik xususiyati deb tushuniladi. Ya\u2019ni, yaroqsiz holga kelgan qismlarini tez va oson almashtirish imkoniyatiga egaligidir.<\/p>\n\n\n\n

\u201c<\/strong>Oqituvchi\u201d <\/strong>avtomatlashtirilgan <\/strong>ish <\/strong>joyi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

O\u2019qituvchi avtomatlashtirilgan ish joyi o’qituvchining o\u2019z ish faoliyatida bajariladigan ishlarni avtomatlashtirishga mo’ljallangan dasturlar, texnik vositalar. Qonun-qoidalar uslublar, tamioyillarning majmuidan iborat. O’qituvchining ish faoliyati bilan bog’liq hamma ishlar ham avtomatlashtirilmaydi. Avtomatlashtirilgan ish joyi o’qituvchining ish faolivatidagi barcha vazifalarni qamrab olimsdan, balki uning tna’lum bir yo\u2019nalishdagi ishini avtomatlashririshga mo’ljallangan boladi.<\/p>\n\n\n\n

O’quvchilarning bilimini obyektiv aniqlash va baholashda qo’llaniladigan usullardan biri bo’lgan test sinovini tashkil etish va o’tkazish jarayonini atomatlashtirish yuqori samara beradi.<\/p>\n\n\n\n

Quyida shu masala va uni hal qilish bilan hogiiq vazfalar bilan yaqindan tanishamiz.<\/p>\n\n\n\n

Bugungi kunda maktablarimizda nazorat ishlarini o’tkazish jarayonini avtomatlashtirishda turli kompyuterlar va ular uchun moijallangan ko’plab dasturlardan foydalanilmoqda. \u201ciSpring\u201d, \u201cMyTest\u201d, \u201cS_Test\u201d, \u201cTa\u2019limiy Test\u201d dasturlari shular jumlasidandir.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Mavzuni kengroq yoritish maqsadida maktab kompyuterlari uchun yaratilgan \u201cTa\u2019limiy Test\u201d<\/strong> \u2013 test o’tkazish ish joyining testni o’tkazish vositasi sifatidagi xususiyatlari bilan keyingi maqolada yaqindan tanishamiz.<\/p>\n\n\n\n\n

<\/div>\n